الشيخ محمد علي الگرامي القمي
24
خودسازى و مسائل روانى (فارسى)
تحول و تكامل آيا ممكن است روحيهها را تغيير داده به طرف كمال سوق داد ؟ آيا مىتوانيم به طور خود مختار در روانيات خود اثر بگذاريم ؟ و اگر حتى در محيطى فاسد قرار گرفتيم روحيهاى سالم براى خود نگهداريم ؟ پيروان منطق « ديالك تيك » نوعا محيط را حاكم قاهرى فرض نموده براى بشر در برابر محيط هيچگونه اختيارى معتقد نيستند و مىگويند آدمسازى مربوط به محيط است و بشر نمىتواند قدمى در اين راه بر دارد آنها كليه انقلابها را نيز تابع محيط مىدانند انقلابهائى را هم كه به نام دين معروف شدهاند از جبر محيط مىنگرند . و البته اين همان عقيده ارتجاعى جبرى قديم است كه در تاريخ اسلام هم به نوعى ديگر از طرف اشاعره اظهار شده است . ولى بهترين راه در تحقيق اين گونه مباحث همان وجدان است كه هنگام تعارض با دليلهاى به ظاهر برهان ، بايد همان وجدان را حاكم قرار داد . « 1 »
--> ( 1 ) - و فكر مىكنم كه بايد اين مطلب جز و روش تحقيقى علوم قرار 2 گيرد . گرچه در « انحاء تعليميه » منطقهاى قديم و نير در دستورهاى دكارت ذكر نشده است لازم است ، به شماره آيد . در تعليقاتى كه سابقا بر منظومه سبزوارى نوشتهام و نيز در كتاب « المنطق المقارن » اين را بررسى نمودهام .